Αν κάθε φορά που σερφάρετε στο Ίντερνετ νιώθετε πως τα πάντα… σκοτεινιάζουν, μην ανησυχείτε, δεν είστε οι μόνοι! Με τις περισσότερες εφαρμογές και ιστοσελίδες να δίνουν πλέον την επιλογή για ενεργοποίηση της “Σκοτεινής Λειτουργίας”, πολύς είναι ο κόσμος που την προτιμά για διάφορους λόγους. Το μαύρο φόντο, βέβαια, δεν είναι καινούρια ανακάλυψη. Ορισμένοι ίσως θυμούνται κάποια από τα πρώτα προγράμματα υπολογιστή (τότε που οι Millenials δεν είχαν ακόμη γεννηθεί) που προβάλλονταν σε μαύρο αρχικά και αργότερα σε μπλε πλαίσιο. Όταν χρειάστηκε οι υπολογιστές να γίνουν πιο εντυπωσιακοί και τα γραφικά περισσότερο “ζωντανά” επιστρατεύτηκε το λευκό κυρίως, όπως και ορισμένα βασικά χρώματα, τα οποία και κυριάρχησαν. Επίσης, το μαύρο φόντο δεν είναι καινούρια μόδα. Έκανε την πρώτη του εμφάνιση ως νέο trend εδώ και καιρό, ωστόσο πρόσφατα έχει καθιερωθεί στις προτιμήσεις πολλών χρηστών. Το θέμα, λοιπόν, είναι αν το Dark Mode έχει καμία σημασία ή είναι απλά ζήτημα προτίμησης.
Σκοτεινή Λειτουργία σημαίνει καλύτερος ύπνος
Ένα βασικό πλεονέκτημα του σκούρου φόντου είναι πως ξεκουράζει και χαλαρώνει τα μάτια, σε αντίθεση με το λευκό που τα κουράζει και κρατά τον οργανισμό σε εγρήγορση, καθώς εμποδίζει την παραγωγή μελατονίνης, της ορμόνης που είναι υπεύθυνη να ενημερώσει τον οργανισμό ότι νύχτωσε και είναι ώρα να πάμε για ύπνο. Για αυτό η χρήση κινητών τηλεφώνων για μεγάλο διάστημα της μέρας (και, κυρίως, της νύχτας), ιδιαίτερα με λευκό φόντο και έντονη φωτεινότητα, έχει συνδεθεί στενά με πολλές περιπτώσεις αϋπνίας, πονοκεφάλων και προβλημάτων ύπνου. Αν δοκιμάσετε να μπείτε σε ένα σκοτεινό ή μισοσκότεινο δωμάτιο και ξαφνικά ανοίξετε μια οθόνη ή παρατηρήσετε τον μπροστινό σας όταν ελέγχει το τηλέφωνό του στον κινηματογράφο, θα καταλάβετε πόσο έντονο είναι το φως που εκπέμπεται. Παλιότερα δε μας ενδιέφερε και τόσο πολύ, τώρα όμως που υπάρχουν αρκετοί που περνούν ακόμη και τη μισή μέρα τους μπροστά από μια οθόνη έχει ιδιαίτερη σημασία. Ειδικά, αν πρόκειται για αναγνώστες βιβλίων σε μορφή e-book ή pdf, δεν είναι αμελητέο το να μπορούν να το κάνουν χωρίς να ταλαιπωρούν τα μάτια τους, με τις εφαρμογές ψηφιακής ανάγνωσης να έχουν την πρωτοκαθεδρία σε επιλογή “Σκοτεινής Λειτουργίας”. Επομένως, πέρα από τις προσωπικές επιλογές είναι και θέμα υγείας.
Σκοτεινή Λειτουργία σημαίνει εξοικονόμηση ενέργειας
Αν το παραπάνω δε σας έπεισε, υπάρχει και ένας ακόμη πολύ σημαντικός λόγος και αυτός σχετίζεται με τη μεγαλύτερη ανησυχία που βιώνει καθημερινά ο σύγχρονος άνθρωπος: τη στάθμη της μπαταρίας του κινητού του τηλεφώνου. Με την ευρύτατη, πλέον, διάδοση των οθονών OLED (που πετυχαίνουν καλύτερη αντίθεση λευκού-μαύρου και “καθαρότερα” επίπεδα μαύρου) το πραγματικό Dark Mode έγινε εφικτό προς όφελος της λειτουργίας του τηλεφώνου. Με το Dark Mode ενεργοποιημένο η συσκευή καταναλώνει έως και 60% λιγότερη μπαταρία, χωρίς να είναι απαραίτητο να μειωθεί η φωτεινότητα για εξοικονόμηση. Από τη στιγμή που πολλοί είμαστε δέσμιοι των ορέξεων της μπαταρίας μας ή δεν κάνουμε βήμα χωρίς power bank, το παραπάνω ποσοστό δεν είναι καθόλου ευκαταφρόνητο! Ειδικά με την Apple να ακολουθεί το παράδειγμα των συσκευών Android και να μειώνει τη χρήση LCD οθόνης περνώντας στις νέες OLED, πρόκειται ξεκάθαρα για καλά νέα για τις μπαταρίες και το χρόνο ζωής τους.
Η Σκοτεινή Λειτουργία δεν είναι πάντα καλή
Βέβαια, δεν γίνονται όλα ρόδινα, όταν κάνουμε τη μεταστροφή στη “Σκοτεινή Λειτουργία”. Το βασικό της μειονέκτημα είναι πως σε συνθήκες επαρκούς ή δυνατού φωτισμού, ειδικά όταν υπάρχει άφθονο φως από τον ήλιο, είναι πολύ πιθανό να μη διακρίνουμε καλά τι υπάρχει στην οθόνη. Σε εκείνη την περίπτωση η απενεργοποίηση της σκοτεινής λειτουργίας είναι η καλύτερη επιλογή και αποτελεί, παράλληλα, το λόγο για τον οποίο το Dark Mode δεν αποτελεί στοιχείο του σχεδιασμό, αλλά επιλεγόμενη ρύθμιση, καθώς μπορεί να χρειαστεί να εναλλάσσουμε μεταξύ on και off ή να επιλέξουμε η εναλλαγή να γίνεται αυτόματα, ανάλογα με τις εξωτερικές συνθήκες φωτισμού. Επίσης, αν προσπαθούμε να διαβάσουμε ένα κείμενο με μικρά γράμματα ή χωρίς επαρκές ζουμ σε “Σκοτεινή Λειτουργία”, μπορεί να κάνουμε κακό στα μάτια μας και να προκαλέσουμε αστιγματισμό, όπως η “Φωτεινή Λειτουργία” σχετίζεται με την ανάπτυξη μυωπίας.
Που μπορώ να έχω Dark Mode;
Οι περισσότερες εφαρμογές και προγράμματα πλέον περιλαμβάνουν επιλογή για “Σκοτεινή Λειτουργία”. Πρόσφατα έγινε διαθέσιμη και για Windows 10, ανοίγοντας τις “Ρυθμίσεις”, επιλέγοντας “Εξατομίκευση” και στη συνέχεια “Χρώματα”. Εκεί υπάρχει η “Επιλογή προεπιλεγμένης λειτουργίας εφαρμογής” που μπορεί να μετατραπεί από Ανοιχτόχρωμο σε Σκούρο. Ανάλογη επιλογή προσφέρεται και στους δημοφιλέστερους browsers, όπως το Chrome, το Safari ή το Firefox, αλλά και στις κυριότερες εφαρμογές συνομιλίας, με χαρακτηριστικά παραδείγματα το Viber, το Skype, το Whatsapp και κυρίως το Facebook Messenger. Όσον αφορά τα social media, η αρχή έγινε με το Twitter, ενώ γρήγορα ακολούθησαν το Facebook (στην έκδοση Lite και στη συνέχεια μόνο για ορισμένους χρήστες της κανονικής εφαρμογής) και το Instagram. Στην ενεργοποίηση της “Σκοτεινής Λειτουργίας” στις εφαρμογές της, όπως το Gmail ή το Play Store, προχώρησε και η Google, το ίδιο συνέβη με το Outlook της Microsoft, το YouTube και ο κατάλογος δεν έχει τελειωμό, ενώ φυσικά υπάρχει η δυνατότητα γενικότερης μετάβασης σε Dark Mode από τις “Ρυθμίσεις” του smartphone.
Να προτιμήσω τη Σκοτεινή Λειτουργία ή όχι;
Η τελική ετυμηγορία στο δίλημμα μεταξύ Σκοτεινής και Φωτεινής Λειτουργίας δεν μπορεί να είναι άλλη από το “Εξαρτάται”. Η κατάλληλη λειτουργία όσον αφορά το φωτισμό εξαρτάται από τις συνήθειες και τις προτιμήσεις του καθενός στη δική του καθημερινότητα. Το Dark Mode, όμως, είναι αναμφίβολα πιο εντυπωσιακό και περισσότερο επωφελές για την υγεία με βάση τα πιο πρόσφατα δεδομένα για τη χρήση του Ίντερνετ, ενώ δίνει και την αίσθηση του “μοντέρνου”. Ωστόσο, το ζητούμενο είναι να υπάρχει ισορροπία και προσαρμοστικότητα.
Μήπως έχετε συνεχώς μια ακατανίκητη αίσθηση ότι κάθε στιγμή κάποιος σας παρακολουθεί; Μήπως έχει ξεπεραστεί αυτό το στάδιο ανησυχίας και έχουμε περάσει ήδη στον προβληματισμό για το πώς θα αντιμετωπίσουμε αυτήν την κατάσταση;
Ιδιαίτερα από το 2018 και έπειτα, όταν ο Γενικός Κανονισμός Προστασίας Δεδομένων (το γνωστό GDPR) έκανε δυναμική είσοδο στις ζωές των Ευρωπαίων, έχει παρατηρηθεί αύξηση της σημασίας που δίνει ο μέσος πολίτης στα προσωπικά δεδομένα του και τη διασφάλιση της προστασίας τους. Η εφαρμογή αυτής της νομοθεσίας εντάσσεται στα πλαίσια μιας γενικότερης προσπάθειας για ευαισθητοποίηση για τα δικαιώματα του καθενός και τις προσωπικές πληροφορίες που διακινούνται στο διαδίκτυο. Παρόλα αυτά δε φαίνεται να υπάρχει ανάλογη εξοικείωση με τους λόγους για τους οποίους είναι σημαντική αυτή η προστασία.
Συλλογή και ανάλυση δεδομένων
Εδώ και καιρό, δραστηριοποιούνται στο χώρο του Ίντερνετ πάρα πολλές εταιρείες των οποίων αντικείμενο είναι η συλλογή προσωπικών δεδομένων που αφορούν τους χρήστες. Είτε πρόκειται για ονοματεπώνυμα και διευθύνσεις είτε για χόμπι και άλλα ενδιαφέροντα ή πολιτικές και θρησκευτικές πεποιθήσεις, όλα έχουν τη σημασία τους για αυτές τις εταιρείες. Με τη διάδοση, μάλιστα, της χρήσης των smartphones, αυτή η διαδικασία έχει γίνει αρκετά ευκολότερη. Ο βασικός λόγος για τέτοιες ενέργειες μπορεί να γίνει εύκολα αντιληπτός: Όταν συγκεντρωθούν όσο το δυνατόν περισσότερες πληροφορίες για ένα άτομο, μπορεί να σχηματιστεί ένα προφίλ με τα χαρακτηριστικά του και να γίνει περισσότερο στοχευμένη προώθηση προϊόντων και υπηρεσιών. Ειδικά από τη στιγμή που οι διαφημίσεις στο Ίντερνετ κερδίζουν όλο και μεγαλύτερο μερίδιο της αγοράς, έχει ιδιαίτερη σημασία να είναι και προσαρμοσμένες στις προτιμήσεις των ατόμων στα οποία απευθύνονται. Έχει περάσει, για μεγάλο μέρος του κόσμου, η εποχή που οι αφίσες και τα φυλλάδια πετύχαιναν την αποτελεσματική προβολή των μεγάλων εταιρειών. Ο ανταγωνισμός μεταξύ τους, αλλά και οι αυξημένες δυνατότητες που προσφέρει το Ίντερνετ επιβάλλουν την προώθηση διαφημιστικών μηνυμάτων σε target group που αποδεδειγμένα ενδιαφέρεται ή είναι πολύ πιθανό να προσελκυθεί από συγκεκριμένες διαφημιστικές καμπάνιες.
Έτσι, λοιπόν, εμφανίστηκαν οι Data Brokers, οι οποίοι συλλέγουν και αναλύουν μια ευρεία γκάμα προσωπικών δεδομένων και στη συνέχεια τα πουλάνε σε εταιρείες είτε απευθείας είτε μέσω εταιρειών marketing και προώθησης. Με αυτόν τον τρόπο καταφέρνουν πιο εύκολα να αξιοποιήσουν στο έπακρο τις δράσεις τους, καθώς μια διαφημιστική καμπάνια θα προβληθεί σε συγκεκριμένους χρήστες και η μετατροπή του απλού κοινού σε πελάτες θα έχει μεγαλύτερη επιτυχία. Φανταστείτε να ανεβάζει κάποιος χρήστης στη σελίδα του στο Facebook φωτογραφίες από το γάμο του και πολύ σύντομα να κάνουν την εμφάνισή τους διαφημίσεις για πάνες και κουδουνίστρες ή, μετά από αναζήτηση στην Google για “δωρεάν template ιστοσελίδας”, να πετάγονται διαφημίσεις για server και web hosting. Ίσως σε ορισμένους ακούγεται περίεργο, αλλά έχει συμβεί σε όλους και, αν δεν το έχετε παρατηρήσει, μπορείτε πολύ εύκολα να το διαπιστώσετε πραγματοποιώντας μια αναζήτηση και παρατηρώντας στη συνέχεια τις διαφημίσεις που εμφανίζονται. Θα είναι σχετικές!
Πως συλλέγουν τα δεδομένα μου;;
Κάτι τέτοιο γίνεται δυνατό κυρίως με τη χρήση των cookies στις ιστοσελίδες που επισκέπτεστε. Αυτά τα cookies είναι μικρά κομμάτια κώδικα που συλλέγουν πληροφορίες για τις ιστοσελίδες που επισκεφτήκατε, τις αγορές που πραγματοποιήσατε στο Ίντερνετ, τις ώρες που προτιμάτε να πραγματοποιείτε αυτές τις αγορές και άλλα παρόμοια στοιχεία. Μπορεί εσείς να μη τα θεωρείτε προσωπικά δεδομένα, ωστόσο είναι πάρα πολύ σημαντικά προκειμένου να αναλυθεί η αγοραστική σας συμπεριφορά και να γνωρίζουν οι εταιρείες που ενδιαφέρονται πότε και πως να σας προσεγγίσουν. Σε πολλές περιπτώσεις, μάλιστα, αρκούν μόνο 2 ή 3 σχετικές πληροφορίες για να ταυτοποιηθεί ένας χρήστης του διαδικτύου, ακόμη και χωρίς να περιλαμβάνεται σε αυτές το ονοματεπώνυμο ή το προφίλ σε κάποιο μέσο κοινωνικής δικτύωσης. Μια εταιρεία, δηλαδή, μπορεί να αναγνωρίσει το χρήστη που αναζητά εργαλεία κήπου σε βραδινές ώρες και παραγγέλνει πίτσα. Από εκεί και έπειτα, όσο ενεργοποιούνται επιπλέον cookies από την περιήγησή του στο Ίντερνετ, το προφίλ θα συμπληρώνεται.
Σε σχέση με παλιότερες εποχές που το Ίντερνετ ήταν απολύτως συνδεδεμένο με τη χρήση desktop υπολογιστή ή laptop, η συλλογή δεδομένων έχει εξελιχθεί. Τα smartphones άνοιξαν διάπλατα το δρόμο με την ευρεία χρήση εφαρμογών για τη διευκόλυνση της καθημερινότητάς μας. Πολύ συχνά αυτές οι εφαρμογές ζητούν την άδειά μας για πρόσβαση στα δεδομένα της συσκευής και οι περισσότεροι χρήστες δε δίνουν μεγάλη σημασία όταν πατούν “αποδοχή”. Η σημαντικότερη εξέλιξη αφορά τη δυνατότητα πλέον να αποκτηθεί πρόσβαση στις επαφές ενός χρήστη, είτε πρόκειται για e-mails είτε για τηλέφωνα. Αυτό σημαίνει πολύ απλά νέες καταγραφές στις λίστες των Data Brokers ή εμπλουτισμό των ήδη υπάρχοντων. Και όλα αυτά με τη δική μας συγκατάθεση!
Τα δεδομένα μας βρίσκονται παντού!
Πέρα, όμως, από τους Data Brokers, οι οποίοι ασχολούνται αποκλειστικά με το εμπόριο προσωπικών δεδομένων, υπάρχουν χιλιάδες άλλες εταιρείες με διαφορετική δραστηριότητα που αποκτούν αναγκαστικά πρόσβαση σε ευαίσθητες πληροφορίες. Η τράπεζες, για παράδειγμα, συλλέγουν δεδομένα για τις ηλεκτρονικές αγορές των πελατών τους, ένα αναγκαίο “κακό” για την πραγματοποίηση ηλεκτρονικών συναλλαγών. Και, φυσικά, απαγορεύεται να μοιραστούν αυτά τα δεδομένα με οποιονδήποτε τρίτο. Αν, όμως, υπάρχουν ληξιπρόθεσμες οφειλές, η τράπεζα έχει δικαίωμα να παραχωρήσει τη δυνατότητα είσπραξης σε άλλη εταιρεία και παράλληλα το δικαίωμα να μοιραστεί με αυτήν την εταιρεία τα προσωπικά δεδομένα του πελάτη. Αυτό είναι το πιο διαδεδομένο “παραθυράκι” που χρησιμοποιείται ευρέως από τραπεζικά ιδρύματα όλου του πλανήτη.
Ένα άλλο χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελούν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Οι εταιρείες στις οποίες ανήκουν διάφορα social media είναι από τις κερδοφόρες και αυτό δεν οφείλεται αποκλειστικά στα κέρδη από διαφημίσεις, αλλά κυρίως από τη δυνατότητα αυτές οι διαφημίσεις να είναι απολύτως στοχευμένες. Εξάλλου, πώς γίνεται να βγάζουν τόσα χρήματα, ενώ η χρήση τους είναι εντελώς δωρεάν; Κάτι ανάλογο ισχύει και με εφαρμογές όπως αυτές της Google, δηλαδή τον browser Chrome ή το Gmail. Επίσης, δεν είναι τυχαίο το ότι όλο και περισσότερα καταστήματα εκδίδουν εκπτωτικές κάρτες για τους πελάτες τους που το επιθυμούν, με πρώτα και πιο χαρακτηριστικά τα σούπερ μάρκετ και την καρτούλα που ο περισσότερος κόσμος έχει μόνιμα ως μπρελόκ στα κλειδιά. Σίγουρα επωφελείστε από επιπλέον προσφορές και μειώσεις τιμής, αλλά η όποια έκπτωση σάς γίνεται στο ταμείο είναι τραγικά μικρή μπροστά στην αξία των καταναλωτικών συνηθειών σας που επιτρέπετε να συλλέξει και να διαχειριστεί το κατάστημα. Ιδιαίτερα σημαντικές είναι και οι αναζητήσεις στη Google για συμπτώματα ασθενειών. Η βιομηχανία φαρμάκων είναι ένας κλάδος με τεράστιο ανταγωνισμό και οι φαρμακευτικές πληρώνουν αρκετά για να μάθουν ποιοι χρήστες γκούγκλαραν συμπτώματα που μπορεί να αντιμετωπιστούν από τα φάρμακά τους. Πολύ σύντομα σε αυτούς τους χρήστες θα αρχίσουν να εμφανίζονται διαφημίσεις αυτών των φαρμάκων, είτε πρόκειται για κρύωμα και αλλεργίες είτε πρόκειται για ανορεξία και κατάθλιψη.
Τελικά, πόσο κοστίζουν τα προσωπικά δεδομένα;
Αυτή τη στιγμή δραστηριοποιούνται χιλιάδες εταιρείες με σκοπό τη συλλογή δεδομένων. Οι μεγαλύτερες, μάλιστα, από αυτές μπορεί να φτάνουν και το μισό δισεκατομμύριο άτομα (με τις προσωπικές τους πληροφορίες, φυσικά) στις λίστες τους! Όχι όλες μαζί. Η καθεμία ξεχωριστά! Ας το γράψουμε και με αριθμούς να γίνει λίγο πιο ξεκάθαρο: δεδομένα 500.000.000 καταναλωτών! Εξυπακούεται πως ορισμένες εγγραφές θα είναι κοινές αναπόφευκτα, αλλά και πάλι ο αριθμός των μοναδικών εγγραφών σε αντίστοιχες λίστες δεν μπορεί να μη ξεπερνά το δισεκατομμύριο. Για αυτό τα συνολικά έσοδα του κλάδου υπολογίζονται περίπου στα 200 δισεκατομμύρια δολάρια. Για να υπάρχει σύγκριση, ο τουρισμός, μια βιομηχανία που βρίσκεται στη λίστα με τις 10 πιο κερδοφόρες, είχε για το 2019 έσοδα της τάξεως του 1,5 τρισεκατομμυρίου παγκοσμίως, πολύ λίγα σε σχέση με τη δυναμική που εμφανίζει η διαχείριση προσωπικών δεδομένων που άρχισε τώρα τελευταία να “παίρνει τα πάνω της”…